Geen keuze

Het nieuwe jaar 2020 – het jaar van de midterm review – wordt een spannend jaar waarin de politiek gaat kiezen voor wel of niet meer marktwerking op het spoor. Deze keer wordt mogelijk zelfs het Hoofdrailnet openbaar aanbesteed. Hiermee wordt 2020 tevens het jaar waarin FNV Spoor gaat zeggen wat we al meer dan een decennium zeggen: meer marktwerking moeten we niet willen, eerder minder of zelfs helemaal géén marktwerking meer op het spoor. En als er dan toch voor marktwerking gekozen blijft worden, dan in ieder geval niet ten koste van arbeidsvoorwaarden en werkgelegenheid.

Aanbestedende provincies kiezen bij de aanbesteding van regionale spoorlijnen vrijwel zonder uitzondering voor hun portemonnee: ze willen goedkoper uit zijn. Maar een concessie krijgen kost geld. Een concessie rijden kost ook geld. Want treinen kosten nu eenmaal geld, en daarop valt weinig te besparen. Dus wat doen nieuwe concessiehouders? Die gaan besparen op de arbeidsvoorwaarden en werkgelegenheid van hun personeel.

Dit laatste roept FNV Spoor al langer en ook dat blijven we volhouden. In een artikel verderop in dit magazine maken we een tussenbalans op van wat de marktwerking het spoorpersoneel tot nu toe heeft gebracht. Mijn conclusie op basis van de bevindingen: alleen maar slechtere arbeidsvoorwaarden en minder werkgelegenheid. De medewerker betaalt dus het circus van marktwerking om het spoor.

Uit alles blijkt dat NS super presteert en de midterm review glansrijk zal doorstaan. Uiteraard is dat de verdienste voor al het personeel bij NS. Waarom dan toch nog twijfelen over nog meer marktwerking? Het gaat dus niet om de kwaliteit van het product, dus dan moet het wel om de kosten gaan.

Een machinist op een aanbestede regionale spoorlijn verdient gemiddeld 300 euro per maand minder dan zijn collega bij NS. Een groot verschil dat – om een massale uitstroom van machinisten naar NS te voorkomen – deels wordt overbrugd met extra toeslagen. Vreemd eigenlijk. Waarom niet gewoon een beter salaris? Of liever: waarom niet gewoon hetzelfde salaris als bij NS?

Ik ga nog even door. Een internationale machinist bij een regionale concessiehouder krijgt per grensoverschrijdende dienst 2,50 euro extra. Een machinist van NS met een tweede bevoegdheid krijgt 371 euro extra per maand extra. Ook koffie- en maaltijdvergoedingen, het persoonlijk ontwikkelingsbudget, de ouderenregelingen en vrij reizen zijn op de aanbestede lijnen allemaal schameler geregeld dan bij NS. En er wordt meer gewerkt met flexkrachten die met contracten van 23 uur of minder uiterst onzekere inkomens- en werktijdperspectieven hebben. En dan hebben we het dus nog niet over de veel mindere inzet van walpersoneel en stewards.

Zijn dit nou de zegeningen van de markt? Ik zie het meer als een waarschuwing tegen wat ons bij het spoor mogelijk allemaal nog meer boven het hoofd hangt. Daarom roep ik iedereen op: steun de FNV in de strijd tegen nog meer marktwerking. Maar eigenlijk is het ook helemaal geen keuze. Ik kan me namelijk niet voorstellen dat een weldenkend mens ook maar één argument vóór marktwerking kan hebben. Zie hier de uitgebreide visie van FNV Spoor op de toekomst van ons spoor.

Henri Janssen,

bestuurder FNV Spoor