Automatische trein geeft
meer stress

Vier kaderleden van FNV Spoor hebben in Engeland bekeken wat automatisch treinen rijden betekent voor de machinist. ‘Het vak wordt er niet spannender op, maar we zijn toch redelijk positief teruggekeerd.’.

De formele naam is “Werkgroep visieontwikkeling rond automatische treinoperatie (ATO) in Nederland in relatie met vakbondswerk”. Wie deze tongbreker liever vermijdt mag ook zeggen: “De gevolgen van machinistloos rijden”.

Kaderlid Igor van Tulden is voorzitter van de werkgroep. ‘Bij ons in Nederland staat ATO nog in de kinderschoenen.

Er moet randvoorwaardelijk nog heel veel gebeuren voor wij hier echt automatisch treinen kunnen laten rijden. Dat duurt dus nog wel even. Maar dat betekent niet dat we als vakbond niet bezig zouden moeten zijn met de consequenties. Want dat het er gaat komen, dat staat wel vast.’

Sinds 1967

Om goed op de ontwikkelingen te kunnen inspelen toog Van Tulden met drie collega-kaderleden van FNV Spoor naar Engeland waar de spoorbedrijven verder zijn dan hier. Ze reisden naar Londen, om precies te zijn, waar de eerste automatische trein al in 1967 reed (!).

‘We zijn ontvangen door de Engelse spoorvakbond Aslef, hebben met diverse machinisten gesproken en zijn meegereden op een automatische trein. Het was al met al een leerzame trip.’

‘De machinist drukt op de knop en daarna doet de trein alles vanzelf’, vertelt hij over de rit in de automatische trein. ‘De rol van de machinist is alleen nog gericht op de veiligheid. Hij opent de deuren en sluit ze, en heeft tijdens de rit steeds zijn hand op de dodemanshendel voor het geval er iets mis dreigt te gaan. Maar in principe stopt de trein volledig automatisch tot 30 centimeter nauwkeurig bij het markeerbord.’

Alle Londense treinen (eigenlijk de metro – ‘Maar dat is in Londen de trein’) zijn geautomatiseerd. Elders in Engeland rijden ook bovengronds automatische treinen. Van Tulden: ‘Daar zit dus nog wel altijd een machinist op. Dat is de danken aan de houding van de bond. Ze zijn niet dwars gaan liggen, maar hebben de techniek omarmd en hebben meegedacht over de vraag hoe zij hun leden aan het werk konden houden.’

Vak uitgehold

Overigens heeft de automatisering het vak van de machinist wel uitgehold. ‘Saai aan de ene kant en stressvol aan de andere’, zo vat Van Tulden het samen. ‘Bij elke stop zagen we de arm en hand van de machinist aan de dodemanshendel zich aanspannen. Toen we er naar vroegen erkende hij dat hij minder handelingen hoeft te doen, daardoor volledig gefocust is op onveilige situaties en dat hij daardoor gemiddeld elke drie minuten tijdens de stops een stressmomentje beleeft.’ Om de toenemende reizigersstroom te kunnen blijven bedienen, denkt het Londense metrobedrijf er aan om in de toekomst elke twee in plaats van drie minuten te gaan rijden. Daarvoor zou het bedienen van de deuren ook geautomatiseerd moeten worden, omdat een zo’n snelle treinopvolging alleen nog zonder machinist kan. Waarmee eigenlijk gezegd is dat de machinist dus in feite de beperkende factor is. ‘Toch zal de functie altijd blijven bestaan’, denkt Van Tulden. ‘Want als er iets fout gaat, moeten er toch mensen zijn die de dienstregeling op gang kunnen houden. Daarom rijden op enkele lijnen nog iedere zondag de machinisten volledig handmatig. Dat heeft de bond bedongen.’

Informeren

Al met al is het groepje kaderleden ‘redelijk positief’ uit Engeland teruggekeerd. ‘De Engelsen hebben bevestigd wat we al een beetje vermoedden: als je technologische ontwikkelingen probeert tegen te houden, wordt het alleen maar erger. Dus verzet je er niet tegen, maar omarm het en kijk waar je kansen liggen.’ De komende tijd trekt de werkgroep het land in om op de standplaatsen met spoorpersoneel te spreken over de ontwikkelingen en van de machinisten te horen wat zijn van de toekomst verwachten. ‘We verkeren nog in de fase van informeren en bewustmaking’, zegt Van Tulden. ‘De dialoog op de werkvloer is belangrijk. Daarna zullen we bekijken wat we denken dat de rol van FNV Spoor moet worden.’